شعار سال 97-1
 
  
جمعه 29 شهريور 1398   15:34:09
تاريخچه
08:221396/4/4 يكشنبه
خالص تجارت گاز در جهان و نقش ایران



آژانس بین المللی انرژی خالص واردات گاز اروپا از مهمترین مناطق نفت خیز جهان را برای سال 2030 محاسبه کرده است. طبق این محاسبات واردات گاز اروپا از آفریقا در سال 2030 بر اساس سناریوی حداقلی 135 میلیارد متر مکعب و بر اساس سناریوی حداکثری به 200 میلیارد متر مکعب خواهد رسید. این در حالی است که در حال حاضر در حدود 60 میلیارد متر مکعب سالانه گاز طبیعی از آفریقا وارد می کند. بر این اساس مطابق سناریوی حداقلی روسیه تا سال 2030 سالانه 175 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به اروپا صادر خواهد کرد. این مقدار مطابق سناریوی حداکثری کمتر از 250 میلیارد متر مکعب خواهد بود. روسیه در حال حاضر 125 میلیارد متر مکعب گاز به اروپا صادر می کند. اما در گزارش آژانس بین المللی انرژی بیشترین نوسان در عرضه گاز به اروپا تحت سناریوهای مختلف، به منطقه خاور دور مربوط می شود. بر این اساس در حالی که طبق سناریوی پائین، واردات گاز اروپا از خاورمیانه در سال 2030 تنها 40 میلیارد متر مکعب می باشد، واردات این قاره از خاورمیانه تحت سناریوی حداکثری بیش از 210 میلیارد متر مکعب خواهد بود. با این حال بر اساس سناریوی میانگین که سناریوی دقیقتری می تواند باشد، اروپا در سال 2030 بیش از 160 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از خاورمیانه وارد خواهد کرد. این در حالی است که واردات گاز طبیعی از خاورمیانه در حال حاضر کمتر از 15 میلیارد متر مکعب است.
جایگاه ایران از نگاه سازمان ها و مؤسسات پژوهشی بین المللی
با وضعیت فعلی گاز طبیعی و پیش بینی آینده این انرژی حیاتی طی 25 سال آینده، و تقاضای روز افزون گاز طبیعی در اروپا و نیاز فزاینده این قاره به گاز طبیعی، سازمانها و مؤسسات پژوهشی و تحقیقاتی بین المللی جایگاهی برای ایران در تأمین این نیازها و تقاضاها پیش بینی کرده اند. بر اساس این پیش بینی ها در آینده انگلستان که تأمین بخشی از گاز مورد نیاز اروپا غربی را به عهده دارد از سال 2010 به بعد خود به یکی از وارد کننده گان گاز تبدیل خواهد شد. پیش بینی می شود که صادرات گاز نروژ به اروپا تا سال 2020 به 120 میلیارد متر مکعب در سال برسد. در منطقه آفریقای شمالی الجزایر همچنان مهمترین صادر کننده گاز به اروپا از طریق خط لوله و گاز طبیعی فشرده است. در منطقه آسیای میانه کشورهای قزاقستان، ترکمنستان، ازبکستان برای صادرات گاز  خود به اروپا چاره ای ندارند جز اینکه خط لوله خود را از یکی از دو کشور ایران و روسیه عبور دهند. اما در منطقه خلیج فارس بر اساس نتایج برخی تحقیقات ذخایر گاز بیش از 50 تریلیون متر مکعب است که بیشتر از ذخایر روسیه می باشد. در این منطقه به دلیل وفور منابع نفتی، صادرات گاز طبیعی تا سال 2000 کمتر مورد توجه بوده است.

ایران مستعدترین کشور منطقه ای برای صادرات گاز به اروپا ست که ذخایر عظیم و نیز موقعیت استراتژیک آن فرصت مناسبی را برای این امر فراهم می آورد. در همین راستا حجم صادرات بالقوه منابع عرضه به اروپا در سه مقطع زمانی یعنی سالهای 2000 ، 2010 و 2020 مورد مطالعه قرار گرفته که بر اساس آن صادرات گاز ایران به اروپای بزرگ که در سال 2000 صفر بود، در سال 2010 به 10 میلیارد متر مکعب بالغ خواهد شد که در واقع همان رقمی است که برای صادرات گاز به ترکیه در نظر گرفته شده است. همچنین پیش بینی شده است که در سال 2020 حدود 30 میلیارد متر مکعب از تقاضای گاز طبیعی اتحادیه اروپا از طریق ایران تأمین گردد.

همچنین نتایج ناشی از مطالعه مربوط به گزارش کمیته انرژی اتحادیه اروپایی نشان می دهد ایران یکی از عرضه کنندگان بالقوه گاز طبیعی است: "رشد قابل توجه تقاضای گاز در اروپا، توجه اتحادیه اروپایی به عرضه کنندگان جدید را اجتناب ناپذیر می نماید." این بدان معناست که کشور ایران، عراق، قطر، ترکمنستان که هزینه واردات گاز از آنها به دلیل هزینه های انتقال و ترانزیت، گاه به دو برابر هزینه واردات از کشورهای الجزایر و لیبی می رسد، باید مورد توجه قرار بگیرند.

از سوی دیگر ایران به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر اثبات شده گاز دنیا، برنامه های بزرگی برای توسعه میادین و افزایش تولید گاز خود ارایه کرده است. با وجود پاره ای مخالفت ها در خصوص برنامه های بلند مدت صادرات گاز، همچنان دیدگاه هایی مبتنی بر اینکه ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گاز دنیا نمی تواند به بازارهای صادراتی گاز بی تفاوت باشد، مورد توجه قرار گرفته است. شرکت های اروپایی توجه ویژه ای به گزینه های موجود برای انتقال گاز ایران از طریق خط لوله از مسیرهای مختلف مثل ترکیه و ارمنستان پیدا کرده اند. در مورد طرح های صادراتی ایران، برخی از شرکت های چند ملیتی و اروپایی (مانند شل، رپسول و توتال) و نیز شرکتهایی از شرق آسیا وارد مذاکره شده اند و توافقاتی نیز در این زمینه حاصل شده است. فلورانس فی که خود از مدیران سابق شرکت های شوران و موبیل و مدیر عامل شرکت مشاوره ای به همین نام در لندن است، میدان گازی پارس جنوبی را جواهری بر روی تاج پادشاهی گاز ایران می نامد. خانم فی در این زمینه می گوید: منظور از جواهر چیست؟ میدان گازی پارس جنوبی با برخورداری از 13 تریلیون متر مکعب ذخایر گاز، به تنهایی نیمی از ذخایر اثبات شده گاز ایران را به خود اختصاص داده است. خانم فی معتقد است؛ ایالت متحد با توجه به رشد روز افزون تقاضای گاز خود و فقدان دسترسی به منابع جدید گاز، وضعیت نگران کننده ای دارد.البته آمریکا باور دارد که میدان گازی پارس جنوبی می تواند منبعی برای عرضه به این کشور باشد. قطر در حال حاضر مشغول صادرات گاز همین میدان به شکل به ایالات متحده آمریکا است. خانم فی در عین حال معتقد است با وجود رقبای سرسختی که ایران در بازار در کوتاه مدت دارد، میدان گازی پارس جنوبی در بلند مدت، یکی از مهمترین منابع عرضه به بازارهای جهانی خواهد بود.

در مجموع موقعیت استراتژیک و امتیازات و مزایای بازار گاز ایران در یک نگاه شامل موارد زیر می باشد که مورد توجه مصرف کنندگان قرار می گیرد:

• کوتاهترین مسیر به بازارهای جهانی

• دارا بودن زیر ساختارهای عظیم انتقال گاز به خارج از کشور

• حداقل سرمایه گذاری مورد نیاز

• امکان ترانزیت به ترکیه و کشورهای اروپایی و کشورهای حوزه خلیج فارس

• امکان سواپ گاز به کشورهای مجاور

• وجود مصرف کنندگان عمده بالقوه

• داشتن بالغ بر 28 تریلیون متر مکعب ذخایر تثبیت شده و رتبه دوم جهان از این منظر توان تولید با روند کنونی تولید تا صد سال آینده

• داشتن رتبه چهارم در میان تولید کنندگان که در 20 سال آینده به رتبه سوم خواهد رسید.

• داشتن زیرساختهای لازم برای صادرات و سواپ گاز و ترانزیت به اروپا، آسیای شرقی و کشورهای حاشیه خلیج فارس مسیرهای صادراتی گاز ایران و اروپا

تجارت جهانی گاز در گرو توسعه ال ان جی و جی تی ال
بهره مندی از ذخایر گسترده گاز طبیعی می تواند فرصت های مغتنمی را برای توسعه و آبادانی کشور فراهم کند. گاز طبیعی به عنوان سوختی پاک، افزون بر رفع نیاز داخل، می تواند در زمینه های دیگر از جمله صادرات مورد توجه قرار گیرد.

از هنگام اولین اصلاح قیمت جهانی نفت، موسوم به شوک نفتی در سال 1973، بیشترین توجه بازارهای بین المللی انرژی به توسعه صنعت نفت متمرکز بوده و منابع دیگر انرژی با این استدلال که نفت همچنان مهم ترین منبع انرژی در جهان است، در حاشیه قرار داشته اند.

گاز در سال های اخیر، سریع ترین نرخ رشد را در میان انرژی های اولیه در بازار جهانی به خود اختصاص داده است؛ به گونه ای که میزان ذخایر گاز طبیعی جهان ظرف دو دهه گذشته از 83 میلیارد متر مکعب به 170 میلیارد متر مکعب رسیده است.

بنابراین اگر بحث سیاست گاز را در حد و اندازه میزان کنونی عرضه در کشور در نظر بگیریم، شاید اصلا گاز چندانی برای صادرات وجود نداشته باشد. در چنین بستری جمهوری اسلامی ایران، فضای زیادی برای تحرک بین المللی در اختیار ندارد، اما اگر به موضوع گاز در ایران به عنوان دومین دارنده این منبع در جهان پس از روسیه نگاه کنیم و اصل را بر آن بگذاریم که سرانجام این گاز باید از اعماق زمین به سطح بیاید و تولید شود، در این شرایط در یک افق بلند مدت و با یک دید استراتژیک، به طور قطع صنعت گاز در کشور در یک موقعیت ممتاز و کم نظیر ارزیابی می شود. در آینده نه چندان دور، آنچه هم اکنون از آن به عنوان "دیپلماسی نفتی" نام برده می شود، به صورت "دیپلماسی گازی" مطرح می شود. صادرات گاز دنیا به طور عمده با خط لوله انجام می شود. البته صادرات در قالب "ال ان جی" هم بر محدودیت صدور از طریق لوله برتری دارد و در واقع صادرات گاز تا حد زیادی تابع قوانی و چارچوب های صدور نفت خام است و می توان آن را به نقاط دوردست صادر کرد، اما گاز طبیعی در ماهیت خود یک سوخت زمین گیر و در طول دهه های اخیر توسعه آن مدیون گسترش صنایع لوله سازی بوده است. تا آنجا که به جمهوری اسلامی ایران مربوط می شود، صادرات گاز از کشورهای همسایه شروع می شود که تقریبا? همگی در بخش گاز تراز منفی دارند. ایران در این زمینه دو بازار اصلی پیش رو دارد: یکی بازار اروپا که در واقع ما در آن مسیر حرکت و از ترکیه کار را شروع کرده ایم. بازار دیگر، خط لوله آسیایی و صادرات به پاکستان و هندوستان است. هر دو منطقه هم به شدت خواهان گاز ایران هستند. ترکیه و کشورهای اروپایی، از امنیت عرضه گاز روسیه نگرانند.

بازار اروپا، بازاری امتحان شده، شفاف و مجموعه قوانین و مقررات بین المللی بر آن حاکم است، همچنین امنیت تقاضا در برابر امنیت عرضه در آن وجود دارد و به خصوص منشور انرژی (انرژی چارتر) در سراسر کشورهای عضو اتحادیه اروپا برقرار است.

بازار آسیا با وجود تقاضای نسبتا بالا برای گاز و رشد خوب آن، همچنین به رغم ابعاد و جنبه های سیاسی و استراتژیک با همسایگان شبه قاره هند، بازار مناسبی می باشد. دو کشور هند و پاکستان قابلیت بالایی برای مصرف دارند و جایگزین های بهتری هم در اختیار ندارند. در هر صورت با توجه به ظرفیت بالای توسعه گاز ایران، پس از اروپا، امکان صدور به بازارهای آسیا هم وجود دارد. درباره بازار اروپا، جمهوری اسلامی ایران نزدیک به بیست سال است که برنامه ریزی داشته و به طور نسبی اشراف بیشتری به خط لوله آسیایی دارد. آینده دورتر تجارت جهانی گاز تا حد زیادی در گرو توسعه ال.ان.جی و جی.تی.ال خواهد بود و ایران هم طرح هایی در دست بررسی و اقدام دارد. هر دو روش پر هزینه هستند و فناوری های پیشرفته ای لازم دارند که دستیابی به آنها دور از دسترس نیست. تجارت جهانی گاز تا چند دهه آینده به وسیله خطوط لوله خواهد بود و همین خطوط لوله هستند که میان کشورها و همسایگان، وابستگی ها و مسئولیت های مشترک دراز مدت ایجاد می کند. اکنون روسیه نمی تواند خواسته های خود را در مورد سیاست های صدور گاز به ایران تحمیل کند. بلکه از طریق دادن مشوق های مالی و فنی در مسیر خط لوله آسیایی می تواند گسترش سیتیت تجارت گاز ایران با پاکستان و هند را آسان کند و آن را شتاب بخشد. اروپایی ها هم این را می دانند و می کوشند تا استراتژی صدور گاز ایران را تا حد امکان متوحه اتحادیه اروپا سازند.

روسیه به عنوان دارنده اصلی بازارهای جهانی گاز، برای صدور گاز خود به بازار نهایی مصرف باید حداقل از مرز هفت کشور بگذرد. این نشان می دهد که چه تعداد کشور در زمینه صادرات و مصرف گاز نقش دارند. روسیه به امنیت مرزهای متعدد نیاز دارد و اتحادیه اروپا هم خواهان امنیت مرزهای ترانزیت است. به عبارت دیگر، خطوط بین المللی گاز ضرورت امنیت متقابل کشورها را جدی می سازد.

افزایش سهم 8 درصدی در تجارت جهانی گاز
سیاست گذاری های شرکت ملی گاز ایران در بخش صادرات این است که سهم کنونی گاز ایران را در مجموع تجارت جهانی از وضعیت کنونی به 8 درصد ارتقاء بدهد. در حال حاضر توان پالایشی گاز پالایشگاه های کشور حدود 540 میلیون متر مکعب در روز است. اما کوشش می شود تا پایان برنامه پنجم توسعه تولید گاز کشور به 900 میلیون متر مکعب در روز افزایش یابد. در حال حاضر سهم ایران در تجارت جهانی گاز شامل صادرات، واردات، سوآپ، ترانزیت و مبادله با برق حدود 2 درصد است. اما تا پایان سال 1404 سهم ایران از تجارت جهانی گاز طبیعی به 10 درصد افزایش می یابد.

هم اکنون شرکت ملی گاز ایران بیش از72 درصد نیاز انرژی کشور را تأمین می کند.  همچنین در راستای اجرای اصل 44 قانون اساسی واگذاری سهام شرکت گاز از اولویتهای پیش رو است. بر این اساس قرار است کلیه خدمات پشتیبانی، فنی و تعمیراتی، تدارکاتی، تأمین قطعات، مولدهای برق، نگهداری خطوط لوله و حریم آن به علاوه جاده های دسترسی را به بخش خصوصی واگذار شوند. با توجه به اینکه امروز می توانیم اغلب نیازهای خود را از شرکت های ایرانی تهیه کنیم، ساخت ایستگاه های فشار قوی با استانداردهای روز دنیا مانند ای پی آی در دستور کار این شرکت ها قرار دارد. لذا برای دستیابی به تولید 1300 میلیون متر مکعب گاز علاوه بر سرمایه های جدید، به افزایش توانمندیهای بخش خصوصی داخلی نیاز است.

تاریخ به روز رسانی:.


مجری سایت : شرکت سیگما