شعار سال 97-1
 
  
شنبه 30 شهريور 1398   15:56:49
مقالات
16:511388/3/12 سه‌شنبه
مقاله اقدامات اصلاحي الگوي مصرف در حوزه صنعت گاز

"اين حركت (اصلاح الگوي مصرف) گامي اساي در روند پيشرفت و عدالت است چرا كه بيماري اسراف از لحاظ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مشكلات گوناگوني بوجود آورده و آينده كشور راتهديد مي كند."

مقام معظم رهبري

بر اساس گزارش صندوق بين المللي پول ايران دومين کشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژ ي با رقم 37 ميليارد دلار مي باشد مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه کشوري مانند اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، 2برابر چين با يک ميليارد و300ميليون نفر و 4 برابر کشور هند با 1ميليارد و 122ميليون نفر جمعيت است که با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژي در ايران با بسياري از کشورهاي جهان، شاهد وضعيت ناهنجار بهره برداري از انرژي هستيم.

در بخش ساختمان و مسکن ايران بر اساس آمار و ارقام منتشر شده، متوسط مصرف انرژي به ازاي هر متر مربع در ايران 6/2برابر متوسط مصرف در کشورهاي صنعتي است که در بعضي شهرهاي کشورمان اين رقم به حدود 4 برابر مي رسد.

ايران پس از کشورهاي آمريکا و روسيه در رتبه سوم مصرف جهان قراردارد ميزان مصرف گاز طبيعي در ايران از 68 ميليارد مکعب در سال 2001 بامتوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123ميليارد متر مکعب در سال 2008رسيده و پيش بيني ميشود درسال 2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 مترمکعب برسد و با ادامه روند در سالهاي آينده ايران به يک مصرف کننده بزرگ گاز در جهان تبديل خواهد شد. اين در حالي است که دولت در سال گذشته 134هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشترکان بخش خانگي اختصاص داده است .

سرمايه گذاري در بخش توسعه صادرات گاز كه از اهداف مهم شركت ملي گاز مي باشد مستلزم همكاري مشتركين جهت صرفه جويي مصرف گاز و رعايت الگوي مصرف است. براورد كارشناسان بيانگر اينست كه امروزه هزينه احداث هرفاز پالايشگاه گاز 2تا3 ميليارد دلار و هزينه احداث هر كيلومتر خط لوله 56 اينچ 2 ميليارد تومان است كه پيش بيني ها نشان مي دهد هر سال بايد 3000 كيلومتر خط جديد احداث شود كه اين رقم با صرفه جويي در هزينه هاي مصرف تا حدي تعديل خواهد شد.

 اصلاح الگوي مصرف گاز طبيعي را مي توان در6 بخش تقسيم بندي و برنامه ريزي كرد :

1- فرايندهاي بالادستي (اكتشاف،استخراج،پالايش وانتقال گاز طبيعي )

2- فرايند توزيع (ايستگاههاي تقليل فشار CGS وTBS و شبكه توزيع شهري )

3- مشتركين خانگي و رعايت مبحث 19 مقررات ملي ساختمان در مرحله طراحي و اجراي واحدهاي مسكوني

4- بخش صنعت وكشاورزي

5-بخش عمومي

6- بخش حمل ونقل

1.اصلاح الگوي مصرف در فرايندهاي بالادستي :

قطر، بعنوان شريك ايران در ميدان گازي پارس جنوبي، بهره برداري از اين منابع را10 سال زودتر از ما آغاز كرده است و محاسبات بين المللي نشان ميدهد تاكنون 45 ميليارد دلار بيشتر از ايران از اين ميدان مشترك برداشت كرده است. بنابر آخرين آمار وارقام اعلام شده در بهمن 87 ، پارس جنوبي 14.2 تريليون متر مكعب گاز طبيعي دارد كه ارزش سهم ايران از آن معادل 28.6% از مجموع ذخاير نفت وگاز كشور است .

با توجه به اينكه در سند چشم انداز جامع بيست ساله صنعت نفت جهت پوشش دادن به نياز روز افزون داخلي و بالابردن ميزان صادرات به سرمايه گذاري معادل 172.64 ميليارد دلار نياز خواهيم داشت، اصلاح الگوي مصرف در تمامي زمينه هاي خانگي، صنعتي، نيروگاهي و عمومي مي تواند تاحدي تعديل كننده اين حجم بالاي سرمايه مورد نياز باشد.

انجام فعاليت هاي مميزي و بهينه سازي مصرف انرژي در پالايشگاهها و كاهش ميزان انرژي مصرفي در ايستگاههاي تقويت فشار از عمده ترين فعاليت هاي صرفه جويي در بخش بالادستي صنعت گاز بشمار مي رود.

2.اصلاح الگوي مصرف در فرايند توزيع:

تمامي زير مجموعه هاي فرايند توزيع كه با مسئوليت شركت هاي گاز استاني انجام مي شود اين پتانسيل را دارد كه در خصوص بهينه سازي و اصلاح الگوي مصرف انرژي در اين فرايند، فعاليت هاي پژوهشي و مهندسي مجدد صورت پذيرد. ذيلا به برخي از مهمترين زمينه هاي پژوهشي مرتبط با اصلاح الگوي مصرف در فرايند توزيع اشاره مي شود:

1- رعايت دقيق استانداردها ودستورالعمل ها در طراحي بهينه خطوط تغذيه و شبكه توزيع

2- استفاده از توربواكسپندرها جهت بازيابي انرژي هدر رفته گاز در ايستگاههاي تقليل فشار

3- بهينه سازي هيتر هاي خطي در ايستگاه هاي CGS و TBS

4- اجراي طرح استحصال LNG از فرايند تقليل فشار ايستگاه هاي CGS وTBS

5- بازديد وكاليبراسيون تجهيزات اندازه گيري

6- اصلاح فيلتراسيون در ايستگاهها

7- تجديد نظر در دستورالعمل هاي بهره برداري ،تعميرات و نگهداري تجهيزات و تاسيسات

8- بهينه سازي و كنترل كيفيت دقيق تر اقلام مصرفي در مراحل تقليل فشار ، تغذيه و توزيع

9- نظارت دقيق برعملكرد پيمانكاران پروژه هاي گازرساني

موارد ذكر شده از مهم ترين راهكارهاي اصلاح فرايند توزيع جهت صرفه جويي در مصرف انرژي در اين مرحله است. در اين بخش كه متولي اصلي آن در سطح كشور، شركتهاي گازاستاني مي باشند، پروژه هاي تحقيقاتي و پژوهشي گسترده اي از مدتها پيش آغاز شده است كه بيش از 42% از فعاليتهاي تحقيقاتي و قراردادهاي پژوهشي منعقده در شركت ملي گاز ايران مربوط به اين حوزه و امور مرتبط با آن بوده است .

3.اصلاح الگوي مصرف توسط مشتركين خانگي :

25% از كل انرژي كشور دربخش خانگي مصرف مي شود كه سهم عمده آن مربوط به گاز است. آخرين الگوي مصرف مصوبه هيئت وزيران در تاريخ 13 مرداد سال 87 اعلام شده است.

تجاوز از الگوي مصرف علاوه بر هزينه اضافي براي مشتركين، احتمال قطع گاز مشتركين پرمصرف را به دنبال خواهد داشت كه اين مسئله باعث ايجاد مشكل در وصول مطالبات شركت گاز و نهايتا نقصان در خدمات رساني به ساير همشهريان خواهد شد.

آمارها نشان مي دهد كه 32% مصرف گاز دربخش خانگي توسط خانوارهاي دهك هاي 8 به بالا كه 10% مشتركين هستند مصرف شده و68% باقيمانده توسط 90% بقيه مشتركين مصرف شده است. براساس طرح پلكاني گاز بها دهك هاي اول و دوم شامل تخفيف كامل و دهك هاي سوم تا هفتم شامل الگومي شوند و در دهك هاي بالاتر، مشتركين خارج از الگو و مشمول جريمه مي گردند.

رعايت الزامات مقررات ملي ساختمان در زمان طراحي و اجراي پروژه هاي مسكوني، پياده سازي پارامترهاي مذكور در مبحث 19 مقررات ملي ساختمان با همكاري سازمان نظام مهندسي ساختمان مي تواند نقش عمده اي در كاهش مصرف انرژي بخش خانگي داشته باشد كه ذيلا بخشي از آنها اشاره مي شود:

• عايق كاري ديواره هاي خارجي، كف و بام و ايجاديك پوسته تقريبا آدياباتيك براي ساختمان

• نصب پنجره هاي دوجداره با قاب هاي فلزي ترمال بريك، چوبي يا PVC

• عايق كاري لوله ها و تجهيزات سرمايشي وگرمايشي و عايق كاري كانال هاي هوا

• نصب سيستم هاي كنترل موضعي دما نظير شيرهاي ترموستاتيك و سيستم هاي كنترل هوشمند مركزي موتورخانه

• انتخاب موقعيت جغرافيايي مناسب براي اتاق هاي داخلي ساختمان جهت جذب انرژي گرمايي خورشيد

• استفاده از سقف كاذب در سرويسهاي بهداشتي و شير آلات استاندارد با هدف صرفه جويي در مصرف آب گرم

• پرهيز از استفاده گرمايشي از شومينه ها بدليل راندمان حرارتي بسيار پايين

• استفاده از مصالح استاندارد و مشبك جهت ديواركشي ساختمان

• درزبندي پنجره ها،درب ها و پوشاندن پنجره هاي معمولي و قديمي درفصول سرد سال

• تنظيم دماي هواي داخل اتاق دررنج 18 تا 21 درجه سانتيگراد

بخش عمده‌اي از مصرف انرژي در ساختمان صرف گرمايش محيط، گرمايش آب و پخت و پز مي‌گردد. نحوه استفاده از اين سوخت و كاربردهاي مختلف خانگي نشان ميدهدكه 71 درصد براي گرمايش محيط (موضعي)، 22 درصد براي گرمايش آب و 7 درصد براي پخت و پز مي‌باشد. با توجه به مصارف ياد شده بهينه سازي مصرف سوخت و انتخاب تجهيزات و لوازم خانگي با راندمان انرژي بالانر از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

4. اصلاح الگوي مصرف در بخش صنعت:

آمار ارائه شده از سوي مركز اندازه گيري و توزيع مصرف شركت ملي گاز ايران حاكي از رشد 23 درصدي مصرف در صنايع در سال 87 نسبت به سال 86 داشته كه اين موضوع با عنايت به خلق ارزش افزوده از گازطبيعي در مشتركين صنعتي بسيار ارزشمند و قابل توجه است. بر ‌اساس ماده 33 آيين نامه اجرايي ماده 121 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دولت (تنفيذ شده در ماده 20 قانون برنامه چهارم)، صنايعي که معيار مصرف سوخت آنها به تصويب رسيده باشد، تا يک سال پس از تاريخ تصويب، مهلت خواهند داشت که ميزان مصرف سوخت خود را تا رقم مصوب کاهش دهند، در غير اينصورت مشمول جريمه افزايش بهاي قيمت سوخت به ميزان 20% خواهند شد.

چند نمونه از اين الگوهاي تدوين شده بشرح ذيل است:

گروه صنعتي معيار مصوب کميته تاريخ تصويب

سيمان 90 متر مكعب گاز طبيعي به ازاء هر تن سيمان 26/03/82

تاير و تيوب 610 متر مكعب معادل گازطبيعي بر تن توليد تاير و تيوب 17/09/82

روغن نباتي 180 متر مکعب معادل گازطبيعي بر تن توليد روغن نباتي 11/11/82

در بسياري از صنايع عمده، مهم و قديمي كشور ما از استانداردهاي مصرف انرژي جهاني و الگوي مصرف ارائه شده

هنوز فاصله زيادي داريم كه آمار نگران كننده اي براي بخش انرژي و حتي رقابت صنعتي كشور در بازارهاي جهاني

بوده و عرضه محصولا ت با قيمت تمام شده بالاتر توان رقابتي توليد كنندگان مارا نيز كاهش داده است.

بعنوان مثال :

صنعت قند ايران با حدود 110 سال قدمت دومين صنعت قديمي‌كشور است. سالانه بيش از 6 ميليون تن چغندر و 6 ميليون تن نيشكر توليد مي‌شود. توليد شكر از چغندر حدود 750000 تن و از نيشكر حدود 600000 تن است. مصرف سرانه سالانه حدود 28 تا 30 كيلوگرم مي‌باشد. متوسط مصرف سوخت در ايران به ازاي يك تن شكر حدود 800 متر مكعب گاز طبيعي است در حاليكه اين شاخص در كشورهاي اروپايي يك چهارم اين مقدار است.

شركت هاي گاز استاني با هدف ايجاد ارزش افزوده از سوخت گاز طبيعي تلاش زيادي را در امر گازرساني به صنايع بكار بسته اند. بعنوان مثال در استان قزوين حضور صنايع فرايندي بزرگ همچون سيمان، كارخانجات شيشه، كارخانجات توليد مواد شيميايي و مواد شوينده، نيروگاه بزرگ 2000 مگاواتي شهيد رجايي و شهرك ها صنعتي تازه تاسيس و در شرف تاسيس باعث شده كه شركت گاز استان قزوين 75% ميزان مصرف گاز طبيعي را به صنايع و نيروگاه اختصاص دهد و از سوي ديگر ديدگاه توسعه محور مسئولين براي ايجاد توليد ملي و اشتغال پايدار سبب گرديد كه اين شركت به لحاظ جذب مشتركين صنعتي در سال گذشته رتبه چهارم كشوري را به خود اختصاص دهد كه اين امر اگرچه اين شركت را در خدمات رساني به صنايع كشور ممتاز كرده است ولي مسئوليت سنگين صيانت از انرژي گاز طبيعي و تلاش براي مصرف بهينه آن را نيز بهمراه دارد.

5.اصلاح مصرف در بخش عمومي:

در بخش عمومي نيزكه در حدود 5 درصد از كل انرژي كشور مصرف مي شود سازمانها و نهادهاي متولي آن بايد با توجه به مباحث صرفه جويي در ساختمان و نيز بكارگيري سيستم هاي هوشمند سرمايشي و گرمايشي توجه خاص به فرايند اصلاح الگوي مصرف داشته باشند.

6.اصلاح الگوي مصرف در بخش حمل ونقل :

ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين کشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين کالا نخستين کشور در ميان کشورهاي جهان است و بيش از 36درصد کل مصرف بنزين خاورميانه در سال 2007 در ايران مصرف شده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در کشورمان حدود 11ليتر در روز است در حالي که متوسط مصرف سوخت در کشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن 5/2 ، در انگليس 5/3، در فرانسه 9/1، در کانادا 5/6ودرکشور آمريکا3/7 ليتر در روز است . هر 10سال يکبار ميزان مصرف سوخت در ايران 2برابر مي شود اما اين نرخ رشد در مقياس جهاني يک تا 2درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يکبار 2 برابر ميشود يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5 برابر بيشتر سوخت مصرف مي کند. هم اکنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و از سوي تنها يک درصد جمعيت جهان مصرف مي شود و هر ساله بيش از 38 درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي يابد درحالي که در صورت مصرف استاندارد و با تغيير فرهنگ مصرف از بنزين به گاز طبيعي، مي توان با جلوگيري از واردات بنزين و حتي اقدام به صادرات آن، به ارزش افزوده بالاتري دست يافت.

با توجه به اينكه هنوز كابرد گاز طبيعي در صنعت حمل و نقل كشور در ابتداي راه قرار دارد توجه به تجهيز و توسعه ايستگاههاي CNG در سطح استان ميتواند بعنوان يك پارامتر كليدي در دستور كار شركت گاز استان قزوين و شركت گازخودرو ايران قرار گيرد. هم اكنون حدود 10 درصد انرژي مصرفي در بخش حمل و نقل از گاز طبيعي تامين مي شود كه با توجه به ارزش افزوده بالاي فراورده هاي نفتي بايد جايگزيني سوختهاي مايع با CNG در دستور كار اصلي بخش حمل ونقل قرارگيرد.

در استان قزوين هم اكنون 26 جايگاه سوخت گاز CNG درحال خدمات رساني مي باشد كه فقط 14 ايستگاه در سال 87 به بهره برداري رسيده و 22 پروژه ديگر نيز در ليست برنامه هاي آتي قرار دارد.


سيد حسين قافله باشي- پژوهشگر شركت گاز استان قزوين


تاریخ به روز رسانی:.


مجری سایت : شرکت سیگما